Flitsers

Natuurlijk kun je als je ergens foto's gaat maken waar weinig licht is kiezen voor een meer lichtgevoelige film. Alleen is dit niet onbeperkt mogelijk en zitten er ook nadelen aan. Zo wordt op naarmate een film lichtgevoeliger wordt, het beeld minder gedetailleerd vastgelegd. Dat is nog niet zo snel een probleem als je de foto's op 10x15 afdrukt, maar bij grotere afdrukformaten zal de korrelgrootte storend zichtbaar worden. Daarom, of voor het bereiken van bepaalde effecten, zal het af en toe nodig zijn een flitser te gebruiken.

Flitslicht

Soms is het aanwezige natuurlijke of kunstlicht onvoldoende om een goede foto te kunnen maken en dan heb je vanzelfsprekend een flitser nodig. De flitser geeft (ook na automatische lichtmeting) juist voldoende licht voor de ideaal belichte foto.

Hou er echter wel rekening mee dat de sfeer van de foto kan veranderen. Zo krijgt bijvoorbeeld een romantisch etentje bij kaarslicht bij een geflitste foto een wat 'plattere' sfeer. Om dat te vermijden kan je een flitser gebruiken als invulflits, ook overdag. Het natuurlijke licht wordt er niet door overheerst en hinderlijke schaduwpartijen worden opgevuld. Zo is in het geval van het romantisch etentje het invullicht van de flitser voldoende om je foto te maken en dit zonder dat het kaarslichteffect verdwijnt.

Sommige camera's zijn overigens uitgerust met een rear-curtain flitslicht: de flitser komt daarbij pas in werking aan het eind van een lange belichtingstijd (bijvoorbeeld van 1/8 tot 1 of 2 seconden). Hierdoor ontstaat er, zeker wanneer je voorbijgaande mensen fotografeert, een bewegingseffect in de foto. Het principe is simpel: het rear-curtain flitslicht onderbreekt abrupt de vervaging van de beweging waardoor het centrale onderwerp toch nog scherpe contouren krijgt en dit terwijl de achtergrond bewogen blijft.

Goed flitsen

Soms moet je de natuur een handje helpen. Bijvoorbeeld wanneer jouw ogen een schitterende lichtval waarnemen. Helaas functioneert een camera anders dan je oog, in die zin dat een camera minder lichtgevoelig is dan het menselijke oog. Is er onvoldoende licht dan heb je kunstlicht nodig. Gelukkig beschikken de meeste digitale camera's hebben over het algemeen een ingebouwde flitser. Maar het vermogen daarvan is eerder beperkt. Dat is vooral lastig als je binnenopnames moet maken. In een interieur is er vaak heel weinig licht en zelfs met flitslicht zijn veel foto's toch nog te donker. Het bereik van zo'n ingebouwde flitser is meestal niet meer dan 3 à 4 meter, waardoor de achtergrond slecht of helemaal niet belicht wordt. Maar ook de belichting van het onderwerp laat te wensen over: te vlak, te sterke schaduwen en de gevreesde rode oogjes. Dat laatste is te vermijden door een externe, losse flitser te gebruiken of de rode ogen met een beeldbewerkingprogramma te verwijderen. Sterke schaduwen en een platte belichting kan je verhelpen door met je toestel wat afstand te nemen. Niet te ver, want anders is de foto onderbelicht, maar kom je te dicht dan is de foto overbelicht!

Maar je kan het bereik van je flitser ook nog op andere manieren beïnvloeden. Door de gevoeligheidswaarde - het best 400 ISO - op te drijven, vergroot je het bereik. Daarnaast is het aangeraden om het zoekerbeeld zoveel mogelijk te vullen met het onderwerp, omdat de lichtmeter in de camera de flitser stuurt.

Slave-flitser

Bij digitale camera's ontbreekt vaak een aansluiting voor een losse, externe flitser. In dat geval gebruik je een slave-flitser. Dat is een losse flitser die gestuurd wordt door de ingebouwde flitser van de camera, dankzij een foto-elektrische cel. Met een externe flitser kan je indirect flitsen: je behoudt de gewenste afstand, maar het licht wordt diffuus gemaakt doordat het via muren en plafond weerkaatst op het onderwerp. Het gevolg is dat je zachte schaduwen krijgt en geen witte gezichten meer. Let er wel op dat je de flitser richt op een wit of neutraal gekleurd plafond.

De slave-flitser kan je zelf, of iemand anders, in de hand houden. Maar je kan de losse flitser ook op een flitsbeugel plaatsen. Je schroeft de camera op de beugel en je schuift de flitser op het handvat.

Oefenen!

Het grote voordeel van een digitale camera is dat je onbeperkt kunt experimenteren. Dus ook met je flitser. Oefen daarom volop met verschillende instellingen op je camera, afstanden tot het onderwerp en standen van je flitser. Je ziet direct het resultaat van de oefeningen in de display. Beschikt jouw camera over instelbaar diafragma en sluitertijden, dan heb je ongelooflijk veel mogelijkheden om tot die ene, perfect belichte foto te komen.

De ingebouwde flitser

Veel camera's zijn tegenwoordig uitgerust met een ingebouwde flitser. In een aantal gevallen komt deze flitser automatisch omhoog als 'de camera dat nodig vindt'. Bij andere camera's begint alleen een waarschuwingslampje te knipperen en moet je de flitser handmatig omhoog klappen Nu denk je misschien: dat is mooi, nu hoef ik geen (dure) losse flitser meer te kopen. Ik zal beginnen met uit te leggen waarom ik dat een verkeerde gedachte vind.

Realiseer je om te beginnen dat een ingebouwde flitser erg klein is. Dit is niet zonder gevolgen. Vaak is het bereik van een dergelijke flitser niet meer dan 2 à 3 meter. Dit betekent dat je een ingebouwde flitser goed kunt gebruiken als je een onderwerp dat zich dicht bij de camera bevindt bij wilt licht. Baseer je de belichting dan op het aanwezige omgevingslicht en gebruik je de flitser als 'invulflits' dan kun je met een ingebouwde flitser prima uit de voeten.

Al met al zijn je creatieve mogelijkheden met een ingebouwde flitser vrij beperkt. Is dit voor jouw een probleem, dan is de aanschaf van een losse flitser het overwegen waard.

De losse flitser

Als je camera niet is uitgerust met een ingebouwde flitser, of je vind de toepassingsmogelijkheden van de ingebouwde flitser te beperkt, dan is een losse flitser misschien de oplossing. Zaken waar je bij de aanschaf van een losse flitser op moet letten zijn:

Koop een flitser die bij je camera past

Het belangrijkste is dat je een flitser koopt die technisch geschikt is voor jouw camera. Dat wil zeggen dat de elektronica van de flitser en van de camera op elkaar zijn afgestemd. Hierdoor kunnen camera en flitser goed met elkaar 'communiceren'. Afhankelijk van het type flitser en camera en de hierop ingestelde functie biedt dit de volgende mogelijkheden:

• TTL belichting
  Bij TTL belichting is het op eenvoudige wijze mogelijk om goed belichte flitsopnames te maken. Bij deze manier van belichten wordt de meting uitgevoerd door een sensor in de camera.  Deze meet door het objectief (Trough The Lens) het binnenkomende licht. Op het moment dat de benodigde hoeveelheid licht ontvangen is, geeft de camera een stopsignaal af aan de flitser.
• Aanduiding van de flitsparaatheid  in de zoeker
  Veel flitser geven op het moment dat de gereed zijn voor gebruik en signaal af aan de camera. Bij veel camera's wordt dit getoond middels een symbool in de zoeker.
• Automatische omschakeling naar de flitssynchronisatietijd
  Als je gebruik maakt van flitslicht, dan is het belangrijk dat de sluiter volledig open is voordat de flitser af gaat. Is dat niet het geval, dan wordt een deel van de foto zwart. Bij de juiste flitssynchronisatietijd valt de lichtpuls van de flits precies op het moment dat het sluitergordijn geheel geopend is. Afhankelijk van de gebruikte camera zijn synchronisatiesnelheden mogelijk van 1/30 sec, 1/60 sec, 1/90 sec, 1/125 sec of 1/250 sec. De flitser synchroniseert wel met langere sluitersnelheden, maar niet met kortere.
  Als camera en flitser 'goed samenwerken' dan is het instellen van een belichtingstijd korter dan de flitssynchronisatietijd niet mogelijk (langere belichtingstijden zijn wel mogelijk).

Belangrijk is ook dat je een flitser kiest die qua formaat en gewicht bij jouw camera past. Werk je met een forse, relatief zware, camera en eveneens met relatief zware objectieven, dan levert het monteren van een zware flitser geen probleem op. Monteer je echter een zware flitser op een relatief lichte camera, dan wordt het geheel al snel topzwaar. Dat is niet alleen onprettig bij het vasthouden van de camera, maar tijdens het dragen zal het geheel dan al snel ondersteboven aan de draagriem bungelen.

Koop een flitser met een zo hoog mogelijk richtgetal

Het richtgetal van een flitser geeft de lichtopbrengst van een flitser weer. Hierbij geldt hoe hoger het richtgetal, des te meer lichtopbrengst. Het richtgetal van een flitser is gelijk aan het product van de afstand (van flitser tot onderwerp) en het benodigde werkdiafragma. Een richtgetal van 45 wil zeggen: bij vol vermogen is diafragma f45 nodig om op 1 meter afstand van het onderwerp een juist belichte opname te maken. Immers richtgetal = afstand x diafragma. Richtgetallen zijn altijd gedefinieerd bij 100 ISO.

Gebruik je een andere gevoeligheid, dan bereken je als volgt het aangepaste richtgetal:

• Als de gevoeligheid verdubbelt, dan vermenigvuldig je het richtgetal met 1,4 (de vierkantswortel uit 2)
• Als de gevoeligheid halveert, dan vermenigvuldig je het richtgetal met 0,7 (de vierkantswortel uit 0,5)

Het richtgetal geldt meestal voor een 50 mm objectief. Bij gebruik van groothoek wordt het richtgetal lager en bij gebruik van een teleobjectief wordt het richtgetal hoger. Hierbij geldt dezelfde wet van omgekeerde kwadraten. Oftewel:

• Als de brandpuntsafstand verdubbelt, dan vermenigvuldig je het richtgetal met 1,4
• Als de brandpuntsafstand halveert, dan vermenigvuldig je het richtgetal met 0,7

Koop een flitser met een draaibare kop

Een draaibare kop maakt indirect flitsen mogelijk. Dit doe je door de flitskop niet op het onderwerp maar op een muur of plafond te richten. Hierdoor wordt het onderwerp niet rechtstreeks door de flitser belicht, maar door het licht dat via muur of plafond wordt weerkaatst. Dit zorgt voor een zachter licht en voorkomt harde schaduwen. Ook voorkomt het bij het fotograferen van mensen de gevreesde 'rode ogen'.

Als je de flitser wilt gebruiken bij macro-opnamen, dan is het aan te raden een flitser te kopen waarbij de flitskop licht naar beneden gedraaid kan worden. Op deze manier kunnen parallaxfouten voorkomen worden.

Koop een flitser die bij jouw wensen past

Bedenk vooraf goed welke eisen je stelt aan de flitser naast de hierboven beschreven vrij algemene eisen. Zaken waar je hierbij aan kunt denken zijn:

• vind je het voldoende als je de flitser alleen op het flitsschoentje van de camera kunt monteren, of wil je eventueel ook gebruik maken van een verbindingssnoer
• als je de flitser wilt gebruiken voor het oplichten van schaduwen bij hard licht (invulflits), dan is het handig als je flitser (in combinatie met je camera) in combinatie met korte belichtingstijden (korter dan de flitssynchronisatietijd) gebruikt kan worden.